POZNATE I USPJEŠNE OSOBE SA INVALIDITETOM

POZNATE I USPJEŠNE OSOBE SA INVALIDITETOM

Ljudi koji nas inspirišu su svuda oko nas, počevši od roditelja i najbližih, preko učitelja i profesora, do onih koji su svojim likom i djelom ostavili pečat u istoriji, nauci, muzici, filmu. Fridu Kalo i Ludviga van Betovena znamo kao umetnike u čijem stvaralaštvu uživamo, Martina Šina kao poznatog glumca, Frenklina Ruzvelta kao predsednika Amerike, a Vuka Karadžića kao reformatora srpskog jezika. Živjeli su u različitim razdobljima, bili uspješni u različitim oblastima, ali ih, osim velikih djela koja su nam ostavili, povezuje i invaliditet.

Prema procjenama Svjetske zdravstvene organizacije, oko 15% svjetske populacije čine osobe sa invaliditetom. Jedna od najupornijih prepreka sa kojom se susreću oduvjek je bila ljudska svjest. Pridjev „nevidljivi” upotrebljava se s razlogom kada se o njima govori i piše s obzirom da i danas spadaju u najmarginalizovanije grupe. Primeri uspješnih i ostvarenih pojedinaca sa invaliditetom jasno pokazuju da talenti, sposobnosti, vrline i mane koje oni poseduju nisu specijalni, već jednostavno svojstveni svakom ljudskom biću.

Ludvig van Betoven Foto: www.astrofisiognomica.it

Jednim od najvećih kompozitora svih vremena smatra se Ludvig Van Betoven. Postoje razne pretpostavke šta je kod ovog izražajnog umetnika uzrokovalo probleme sa sluhom koje on prvi put spominje u pismu prijatelju kada je imao oko tridesetak godina. Ipak, njegova strast prema muzici je bila toliko velika da je, čak i pošto je potpuno izgubio sluh, neko vrijeme nastavio da diriguje, komponuje i svira. Svaki put kada bi na koncertu morao da se okrene prema publici da bi video aplauz, bio je preplavljen emocijama, tako da se ipak u četrdesetim godinama povukao sa scene, ali je nastavio da komponuje do kraja života. Za sobom je ostavio maestralna djela koja su i danas izazov muzičarima širom svjeta, a njegove sveske u kojima se nalaze zapisi pomoću kojih je vodio konverzaciju predstavljaju neprocenjiv izvor informacija o njegovom životu.

Rej Čarls, začetnik soul muzike, pevač, kompozitor, tekstopisac, autor hitova kao što su Unchain My Heart i Hit the Road Jack, umnogome je obeležio 20. vek. Najpopularniji muzičari su se divili njegovom talentu da spaja bluz, džez, soul, kantri, pop i druge stilove na tako zanimljiv način. Potiče iz siromašne porodice bez koje je rano ostao. Vid je počeo da gubi u petoj godini, a već u sedmoj je bio potpuno slijep. Išao je u školu za decu sa oštećenim vidom i sluhom, gde je razvio svoj talenat za muziku i imao svoje prve nastupe na školskim priredbama. Već sa 17 godina je napustio svoj dom, a ubrzo je počeo i da snima. Ženio se dva puta i imao dvanaestoro djece sa devet žena. Hapšen je zbog posedovanja droge više puta.

Stivi Vonder Foto: www.usmagazine.com

Njegov nešto mlađi kolega, Stivi Vonder, takođe predstavlja značajnu figuru u svjetu muzike kao izvođač, kompozitor, instrumentalista, producent i humanitarista. Stivi Vonder je slijep od rođenja, a svoj prvi hit singl i album je snimio već sa 13 godina. Među prvima je spojio elektronski zvuk sa akustičnim, utičući tako na savremenu muziku. Prvi je Afro-Amerikanac koji je osvojio Gremi nagradu za najbolji album, a osim ove nagrade koju je ukupno dobio 24 puta, osvajao je i brojna druga priznanja za svoju muziku, ali i za humanitarni rad kome je posvećen. Ženio se dva puta, a nedavno je u sedmoj deceniji dobio deveto djete.

Andrea Bočeli, otac troje dece iz dva braka, čuveni italijanski tenor, puni dvorane širom svjeta i svojim glasom hipnotiše ljubitelje klasične i popularne muzike. Još kao dječak je pokazao veliku strast za muzikom, a već u djetinjstvu je naučio da svira nekoliko instrumenata. Veoma je voleo i da pjeva, a svoju prvu nagradu je dobio na takmičenju pjevajući pesmu O sole mio, koju i danas često izvodi. Završio je prava, mada je svoj život posvetio muzici.  Rođen je sa slabim vidom, koji je potpuno izgubio u 12. godini, nakon udarca loptom u glavu.

Sara Bernar Foto: the100.ru

Prema mišljenju mnogih „najpoznatija glumica svih vremena“, Francuskinja Sara Bernar, ćerka holandske kurtizane, glumila je na pozornicama širom Evrope i Amerike, kao i u nekoliko ranih filmova, a uz to se bavila slikarstvom i vajarstvom. Na jednoj predstavi je teško povredila desno koleno, a nogu su, zbog gangrene, posle izvesnog vremena, morali da amputiraju. Nekoliko mjeseci je koristila kolica, a onda je nastavila karijeru i to bez proteze. Iako je to značilo da se na sceni ne kreće, zahvaljujući svom mladolikom, šarmantnom glasu i dalje je doživljavala ovacije. Što se njenog emotivnog života tiče, sa belgijskim plemićem je imala sina, ali je, između ostalih, povezuju i sa nekoliko umetnika, piscem Viktorom Igoom, zatim sa Nikolom Teslom, pa čak i sa francuskom impresionističkom slikarkom Luiz Abem.

Martin Šin, jedan od rijetkih holivudskih glumaca koji je više od pola vjeka u braku sa jednom ženom sa kojom ima četvoro djece, postao je zvezda ulogom u legendarnom filmu „Apokalipsa danas”. Nakon toga su u višedecenijskoj karijeri nastavili da se ređaju brojni filmovi kao što su „Gandi”, „Uhvati me ako možeš”, „Dvostruka igra” i serije poput „Zapadnog krila”, a pojavio se kao gost i u „Dva i po muškarca” uz svog sina Čarlija Šina. Poznat je i kao politički aktivista, zbog čega je više puta hapšen. Dobitnik je Emi nagrade, Zlatnog globusa, a dodeljena mu je i zvjezda na Bulevaru slavnih u Holivudu. Na rođenju mu je povređena lijeva ruka koja je ostala malo kraća od desne, što je uticalo i na njenu pokretljivost.

martin-sin

– Foto: Martin Šin / widedscreen.com

Filmska i televizijska zvjezda osamdesetih godina 20. veka, Majkl Dž. Foks, najpoznatiji je po serijama „Porodične veze” i „Svi gradonačelnikovi ljudi”, kao i, između ostalog, po seriji filmova „Povratak u budućnost”. Nakon što mu je dijagnostikovana Parkinsova bolest napravio je kraću pauzu, osnovao Fondaciju za borbu protiv Parkinsove bolesti, a glumačkom pozivu se vratio kroz svoj šou, zatim pozajmivši glas Stjuartu Litlu, kao i kroz gostovanja u poznatim serijama. Oženjen je i otac je četvoro djece.

Frida Kalo Foto: www.fridakahlo.org

Frida Kalo je, kažu mnogi, jedna od najvećih meksičkih slikarki prve polovine 20. vjeka. Stekla je veliku međunarodnu slavu slikajući živim bojama, inspirisana meksičkom kulturom i evropskim realizmom, simbolizmom i surealizmom. Mnoge njene slike su autoportreti koji simbolično predstavljaju njen bol i seksualnost. Bila je udata za umetnika i komunistu Dijega Riveru. Osim međusobne ljubavi i strasti prema umetnosti, djelili su i zajedničke političke stavove i bili veoma politički aktivni. Njena „Plava“ kuća danas je popularni muzej u Meksiko sitiju. Frida je kao mlada doživjela tešku saobraćajnu nesreću, posle čega joj je desna noga ostala kraća.

Jedan od onih bez kojih bi svjet nauke danas bio daleko siromašniji je svakako Tomas Edison, uspješni poslovni čovek i pronalazač mnogih aparata koje svakodnevno koristimo. Otkrio je gramofon, preteču video kamere, unapredio sijalicu i mnogo doprineo razvoju telekomunikacija. Smatra se jednim od najplodnijih i najznačajnih pronalazača. Iz škole je izbačen pošto mu je mladalački um često lutao. Školovanje je nastavio kod kuće. Podučavala ga je majka koja je beskrajno vjerovala u njega, što je on isticao do kraja života. Ženio se dva puta i imao je šestoro djece. Bio je gluv od malena usled zapuštene infekcije uva i šarlaha.

Stiven Hoking Foto: greatmindsoftheworld.com

Od naših savremenika to je Stiven Hoking, jedan od najvećih umova i teorijskih fizičara od Ajnštajna, izuzetno cjenjen u stručnim krugovima, traženi predavač širom svjeta, autor brojnih svjetski priznatih stručnih knjiga. U ranoj mladosti mu je dijagnostikovana Lu Gerigova bolest ili ALS sa kojom živi već oko pola vjeka, mada su mu tada prognozirali dvije godine života. Korisnik je invalidskih kolica, a ne može ni da govori, guta i diše samostalno. Kaže da mu je, pre nego što je oboleo, bilo dosadno, da nije pronalazio smisao života. Nakon što mu je postavljena dijagnoza, na sopstveno iznenađenje shvatio je da više uživa u životu nego ranije. Prvi brak mu je promenio život, dao mu razlog da živi, ali i da što pre pronađe posao kako bi izdržavao porodicu. Posle tri decenije godina zajedničkog života, Hoking je napustio porodični dom zbog druge žene, od koje se takođe razveo nakon desetak godina. Otac je troje djece.

Priznaje i da je imao sreće što mu je zahvaljujući obrazovanju i stručnosti reputacija rasla kako mu se stanje pogoršavalo, a to mu je znatno pomagalo da dobija poslove koje je mogao da obavlja. Sve je teže govorio, što mu je veoma otežavalo komunikaciju. Kompjuterski ekpert Volt Voltoz je za to čuo i poslao mu kompjuterski program Equilizer. Pomoću ovog programa, Hoking je birao reči sa ekrana rukom, pokretom glave ili oka, a kompjuter je te reči čitao. Uskoro mu je kolega sa Kembridža program usavršio, prilagodivši ga malom, portabl kompjuteru koji su mu pričvrstili za kolica. Na ovaj način danas Hoking drži predavanja širom sveta koja su izuzetno popularna. Vremenom je program usavršen, tako da je kompjuterski glas dinamičan i varira u intonaciji što je izuzetno značajno za slušaoce. Jedini „problem” je, kaže Hoking, što ima američki naglasak.

Izuzetno dominantna figura na američkoj političkoj sceni bio je Frenklin D. Ruzvelt, 32. predsednik Sjedinjenih Američkih Država i jedini američki predsednik koji je služio više od dva mandata. Ruzvelt je vodio SAD kroz godine velike depresije i II Svjetskog rata. Harizmatičan, zgodan, društveno aktivan, imao je niz ljubavnih afera, iako je bio oženjen sa Elenor sa kojom je imao šestoro dece. Sa nepunih 40 godina ostao je paralizovan od struka na dole. Do kraja života je odbijao da prihvati svoje stanje i pokušavao je sa različitim terapijama da se izleči. Privatno je koristio kolica, ali se trudio da ga nikada u javnosti ne vide u njima.

Jedna od prvih ličnosti iz naše istorije sa kojom se osnovci susreću u školi je Vuk Karadžić, filolog, reformator srpskog jezika, sakupljač narodnih pesama i pisac prvog rhečnika srpskog jezika, najznačajnija ličnost srpske književnosti prve polovine 19. veka. Nakon Prvog srpskog ustanka, u kome je učestvovao kao pisar i činovnik, preselio se u Beč gdje je krenuo u prikupljanje srpskih narodnih pesama, reformu ćirilice i borbu za uvođenje narodnog jezika u srpsku književnost. Vukovim reformama u srpski jezik je uveden fonetski pravopis, a srpski jezik je potisnuo slavenosrpski jezik koji je u to vrijeme bio jezik obrazovanih ljudi. U svojim dvadesetim godinama je oboleo, a kao posledica bolesti, jedna noga mu je ostala savijena.

vuk-karadzic

– – Foto: Vuk Karadžić / www.novosti.rs

Bilo je potrebno da prođu decenije da bi njegov trud postao priznat. Kao godina Vukove pobjede uzima se 1847. kada su na narodnom jeziku bila objavljena dela Đure Daničića „Rat za srpski jezik”, „Pesme” Branka Radičevića, Njegošev „Gorski vijenac” i Vukov prevod Novog zaveta, ali Vukov jezik je priznat kao zvanični književni jezik tek nakon njegove smrti. Umro je u Beču 1864. godine, a njegovi posmrtni ostaci su 1897. preneseni u Beograd i sa velikim počastima sahranjeni u porti Saborne crkve pored Dositeja Obradovića. Bio je oženjen Bečlijkom Anom Marijom Kraus sa kojom je imao mnogo djece od kojih su svi osim Mine i Dimitrija umrli u ranoj mladosti.

Među djelima koje je Vuk Karadžić vredno zapisivao bile su i pjesme Filipa Višnjića, jednog od najpoznatijih srpskih guslara i tvoraca srpskih narodnih pesama, inače slijepog od djetinjstva. Pošto je ostao bez porodice i krova nad glavom, zarađivao je putujući sa guslama po selima i manastirskim saborima, pjevajući Srbima, a prolazeći kroz gradove, pjevao je i na dvorovima Turaka. Imao je dva različita repertoara: jedan za svoje hrišćanske, a drugi za muslimanske slušaoce. Pored toga što je bio redaktor starih pjesama, bio je i tvorac novih, inpirisan pre svega ustaničkim zbinjavanjima. Viđeni ljudi tog vremena veoma su ga cjenili i poštovali.

Svim ovim velikanima popularnost je od nekog trenutka olakšala život, ali su se sigurno svi oni suočavali sa arhitektonskim i komunikacionim barijerama, nepostojanjem pristupačnog prevoza, servisa personalne asistencije, niske svjesti o pitanjima invalidnosti u društvu i brojnim drugim problemima, što je i danas, kada smo duboko zagazili u 21. vek, slučaj. Invalidska udruženja i njihovi predstavnici ulažu sve svoje raspoložive kapacitete i angažuju političke, ekonomske, socijalne, kulturne i ostale društvene aktere da dođu do sistematskih rešenja ovih i sličnih pitanja, ali su upravo pojedinci sa invaliditetom, koji su svojim talentom, umjećem, obrazovanjem, zalaganjem uspjeli da uđu u mainstream istoriju, od neprocenjivog značaja za podizanje svjesti i odlični pokazatelji da to nisu specijalni ljudi koji žive u nekom posebnom univerzumu, već su deo ovog jednog jedinog društva u kome svi zajedno živimo.